Na skrzyżowaniu można zawracać, gdy oznakowanie dopuszcza taki manewr, jest wystarczająco dużo miejsca i nie powstaje zagrożenie ani utrudnienie ruchu. Nie można tego robić, gdy zabrania tego znak, sygnalizator kierunkowy albo organizacja ruchu wymagająca jazdy w innym kierunku. Najwięcej pomyłek powoduje utożsamianie zgody na skręt w lewo ze zgodą na zawracanie. O dopuszczalności zawracania decyduje łącznie oznakowanie pionowe, poziome i sygnalizacja, a nie sama możliwość fizycznego wykonania manewru. Poniżej wyjaśniono, jak odczytywać te elementy i komu ustąpić, zanim samochód znajdzie się na jezdni prowadzącej w przeciwną stronę.
Kiedy zawracanie na skrzyżowaniu jest dozwolone?
Sam fakt dojechania do skrzyżowania nie oznacza zakazu zawracania. Jeżeli nie ma oznakowania, które wyklucza ten manewr, można go wykonać po sprawdzeniu warunków i ustąpieniu pierwszeństwa uprawnionym uczestnikom ruchu. Dotyczy to również wielu skrzyżowań z sygnalizacją świetlną, ale znaczenie ma rodzaj wyświetlanego sygnału.
Zawracanie wymaga szczególnej ostrożności. Trzeba odpowiednio wcześnie zasygnalizować zamiar, zająć właściwe miejsce na jezdni i upewnić się, że cały manewr da się przeprowadzić bezpiecznie. W samochodzie osobowym będzie to zasadniczo pozycja przy osi jezdni, a na jezdni jednokierunkowej – przy jej lewej krawędzi.
Nie wystarczy sprawdzić, czy samochód zmieści się między krawężnikami. Znaczenie mają także widoczność, ruch z przeciwka, piesi, rowerzyści oraz miejsce na drodze, na którą pojazd ma wjechać. Jeżeli zawracanie wymusi gwałtowne hamowanie innych kierujących, nie powinno być rozpoczynane.
Jakie znaki zabraniają zawracania?
Zakaz zawracania i zakaz skrętu w lewo
Znak B-23 „zakaz zawracania” zabrania zawracania od miejsca ustawienia do najbliższego skrzyżowania włącznie. Nie dotyczy więc wyłącznie punktu bezpośrednio przy znaku. Zakaz może zostać wcześniej odwołany odpowiednim oznakowaniem.
Ten znak nie zabrania natomiast samego skrętu w lewo. Jeżeli pozostałe znaki i warunki ruchu na to pozwalają, można skręcić w boczną ulicę, mimo że zawrócić nie wolno.
Znak B-21 „zakaz skręcania w lewo” ma szerszy skutek, niż sugeruje jego potoczna interpretacja: zabrania zarówno skrętu w lewo, jak i zawracania. Zakaz odnosi się do najbliższego skrzyżowania. Nie można zatem uznać, że zmiana kierunku o pół obrotu jest czymś innym i omija ograniczenie.
W praktyce różnica jest prosta: zakaz zawracania pozostawia możliwość skrętu w lewo, natomiast zakaz skrętu w lewo wyklucza również zawracanie. To jedna z tych zasad, które warto rozpoznawać od razu, jeszcze przed wyborem pasa.
Nakazy kierunku jazdy i strzałki na jezdni
Zawracanie może być wykluczone także bez znaku zakazu. Przykładem jest nakaz jazdy prosto albo nakaz skrętu w określonym kierunku. Trzeba jechać zgodnie z nakazem, zamiast szukać luki wynikającej z braku osobnej tablicy zakazującej zawracania.
Inaczej działa strzałka kierunkowa w lewo namalowana na jezdni. Na skrajnym lewym pasie dopuszcza ona także zawracanie, chyba że zabrania tego znak zakazu zawracania albo ruch jest kierowany sygnalizatorem kierunkowym, który takiego manewru nie przewiduje.
Jeżeli do skrętu w lewo wyznaczono kilka pasów, nie oznacza to możliwości zawracania z każdego z nich. Zwykła strzałka w lewo na pasie położonym bardziej na prawo nie daje takiego uprawnienia.
Nie wolno też przecinać linii ciągłej tylko dlatego, że za nią znajduje się wygodne miejsce do zawrócenia. Zamiar wykonania dozwolonego manewru nie uprawnia do naruszenia oznakowania podczas dojazdu.
Na jakich światłach można zawracać?
Zwykłe zielone światło a sygnalizator kierunkowy
Zielony sygnał na zwykłym sygnalizatorze S-1 może pozwalać na zawracanie, jeżeli pozostałe oznakowanie tego nie zabrania. Nie oznacza jednak, że tor jazdy jest wolny ani że zawracający ma pierwszeństwo przed każdym innym pojazdem.
Trzeba przede wszystkim przepuścić uprawnionych uczestników ruchu, których tor jazdy zostanie przecięty. Szczególnie ważna jest obserwacja pojazdów nadjeżdżających z przeciwka. Zielone światło może być wyświetlane jednocześnie dla obu przeciwnych kierunków.
Sygnalizator kierunkowy S-3 ze strzałką wyłącznie w lewo nie pozwala zawracać. Dopuszcza jazdę tylko w kierunku wskazanym strzałką. Szerokie skrzyżowanie, pusta jezdnia i brak znaku zakazu niczego tutaj nie zmieniają.
Zawracanie jest dopuszczone, jeżeli sygnalizator kierunkowy pokazuje odpowiedni kierunek zawracania, samodzielnie albo razem ze skrętem w lewo. Należy przy tym patrzeć na sygnalizator przypisany do zajmowanego pasa, nie na światła dla sąsiedniego strumienia ruchu.
Strzałka w lewo namalowana na skrajnym lewym pasie może dopuszczać zawracanie. Strzałka wyłącznie w lewo na sygnalizatorze kierunkowym – nie.
Warunkowa zielona strzałka w lewo
Mała zielona strzałka wyświetlana przy czerwonym świetle działa inaczej niż zielony sygnał kierunkowy. To warunkowe zezwolenie, a nie informacja o bezkolizyjnym przejeździe.
Jeżeli strzałka jest skierowana w lewo, dopuszcza również zawracanie z lewego skrajnego pasa, o ile nie zabrania tego znak zakazu zawracania. Nie należy mylić tej sytuacji z działaniem dużej strzałki na sygnalizatorze kierunkowym.
Przed skorzystaniem z warunkowej strzałki trzeba zatrzymać pojazd przed sygnalizatorem, w miejscu wynikającym z oznakowania. Samo zwolnienie i sprawdzenie, czy nic nie jedzie, nie wystarcza.
Dalsza jazda jest możliwa dopiero wtedy, gdy nie spowoduje utrudnienia ruchu innym jego uczestnikom. Dotyczy to także pieszych i rowerzystów, którzy mogą mieć w tym czasie otwarty ruch przez przejście lub przejazd.
Komu trzeba ustąpić podczas zawracania?
Zawracanie nie daje szczególnego pierwszeństwa. Na skrzyżowaniu bez działającej sygnalizacji trzeba odczytać znaki określające pierwszeństwo, a przy ich braku zastosować zasady skrzyżowania równorzędnego. Samo ustawienie pojazdu do manewru nie zobowiązuje innych do jego przepuszczenia.
Przy zawracaniu w lewo trzeba ustąpić pojazdom nadjeżdżającym z przeciwka, które jadą prosto lub skręcają w prawo. Osobnej uwagi wymagają tramwaje: ich pierwszeństwa nie należy oceniać tak samo jak pierwszeństwa samochodów. Zawsze trzeba uwzględnić sygnalizację i układ torowiska.
Nie można również pominąć pieszych i rowerzystów na przecinanym torze jazdy. Obserwacja powinna obejmować całą przestrzeń manewru, nie tylko lukę między nadjeżdżającymi samochodami. Szczególnie łatwo przeoczyć rowerzystę poruszającego się wzdłuż drogi, na którą pojazd właśnie wjeżdża.
Czy wolno zawracać na kilka razy albo na rondzie?
Cofanie na skrzyżowaniu jest zabronione. Jeśli zawrócenie samochodem wymagałoby zatrzymania, cofnięcia i ponownego ruszenia do przodu, należy poszukać innego miejsca. Brak znaku zakazu zawracania nie usuwa zakazu cofania.
Na rondzie powrót w kierunku, z którego się przyjechało, odbywa się przez przejechanie odpowiedniej części jezdni wokół wyspy i wybranie właściwego wylotu. Nie wykonuje się skrętu pod prąd. Wybór pasa zależy od oznakowania: na rondzie spiralnym lub turbinowym pas trzeba często wybrać już przed wjazdem, ponieważ późniejszą zmianę mogą wykluczać linie lub separatory.
Co sprawdzić przed rozpoczęciem manewru?
Przy dojeździe do nieznanego skrzyżowania warto zachować prostą kolejność oceny:
- Znaki: czy nie ma zakazu zawracania, zakazu skrętu w lewo albo nakazu innego kierunku?
- Pas i sygnalizacja: czy z zajmowanego pasa oraz przy wyświetlanym sygnale wolno zawrócić?
- Pierwszeństwo: czy wszyscy uprawnieni uczestnicy ruchu zostali przepuszczeni?
- Miejsce: czy manewr da się zakończyć bez cofania, blokowania przejazdu i najeżdżania na niedozwolone powierzchnie?
Jeżeli odpowiedź na któryś z tych punktów pozostaje niepewna, należy kontynuować jazdę zgodnie z oznakowaniem. Dodatkowy przejazd do kolejnego skrzyżowania jest rozsądniejszy niż zatrzymanie w poprzek jezdni i próba dokończenia manewru, na który zabrakło miejsca.